Stacks Image 26

Over kunst, toerisme, klimaatcrisis en vliegschaamte

Venetië dreigt het moderne Atlantis te worden, het mythologische eiland dat onder water verdween. Niet alleen de klimaatveranderingen hebben schuld aan de zinkende stad, ook het massatoerisme is hier debet aan.

Het massatoerisme ontstond in de jaren zestig. Door de welvaart werd het steeds aantrekkelijker om te gaan reizen. Dankzij goedkope vliegtickets kon ook Jan Modaal verre reizen maken. Over de hele wereld stegen de aantallen toeristen. Afgelopen zomer ontstond zelfs op de Mount Everest een file van klimmers die op hun beurt moesten wachten.

In Venetië wonen in het historische centrum circa 53.000 mensen. Daar komen jaarlijks 20 tot 25 miljoen toeristen bij, merendeels dagjesmensen die de stad binnenvaren op enorme cruiseschepen. De Venetianen protesteren strijdvaardig tegen de drijvende flatgebouwen. Al jaren wordt er gedebatteerd over een oplossing, over bezoekersquota, toeristenbelasting voor dagjesmensen, toegangspoortjes, over de bouw van een stormvloedkering of het weren van de cruiseschepen.

Hoe moet de echte kunstliefhebber zich opstellen in deze tijden van massatoerisme, klimaatverandering, vliegschaamte en vervuiling? Ilja Leonard Pfeijffer behandelt in zijn veelgeprezen roman Grand Hotel Europa ook het thema van het destructieve massatoerisme, dat volgens hem de uitverkoop van de Europese cultuur tot gevolg heeft. Hij beschrijft in zijn boek het dilemma van de kunstliefhebber. Waarom moeten wij met zijn allen de Mona Lisa in het echt zien? "Waar het om te doen is, is niet het kunstwerk zelf, maar om de sensatie van nabijheid... Het bezoeken van de Mona Lisa in het Louvre levert geen diep inzicht op, geen esthetisch genot of plezier, geen ontroering, maar alleen ergernis vanwege de andere toeristen… Het enige wat we willen is de illusie om ons het beroemde kunstwerk kortstondig toe te eigenen met onze aanwezigheid."

'De culturele elite' draagt evenzo goed bij aan de ondergang van Venetië als de dagjestoeristen. Zo maakt stedenbouwkundige Matthijs de Boer in felle bewoordingen duidelijk dat - wat hem betreft - de fysieke Biënnale van Venetië afgeschaft kan worden. “Net als voor het redden van de wereld, geldt voor Venetië: de techniek is er en het geld kan er komen. Alleen de (politieke) wil ontbreekt." (NRC, 7 juli 2019)

In een artikel uit 2001(!) over de opkomst van het massatoerisme signaleerden de auteurs een tegenbeweging: "En aan het begin van het nieuwe millennium dient zich voorzichtig een nieuwe trend aan: de elite van nu gaat helemaal niet meer met vakantie - te ordinair - maar blijft rustig zitten in de tuin in Wassenaar, met een goede, koele fles wijn." (Historisch Nieuwsblad, 6/2001).

Kan de ware kunsttoerist dus beter thuis blijven en op Google Art Project urenlang ongestoord kunstwerken bekijken, in- of uitzoomen en dichterbij komen zonder alarm? Of is er toch een goede reden om je huis uit te gaan, lezingen te volgen en gezamenlijk naar musea te reizen?

Natuurlijk! Samen kijken naar kunst is zoveel leuker. Je bent samen met mensen met wie je jouw interesse voor kunst deelt en je kunt ervaringen en meningen uitwisselen. Daarom heeft Kunst in Zicht in dit lustrumjaar weer een prachtig aanbod van lezingen en kunstreizen.

Januari 2020

© Cc 2020 | Privacybeleid